Gdzie leży Rioja?

RIOJA to miejsce szczególne na mapie Hiszpanii. Żeby zrozumieć jej specyfikę, charakter i warunki w jakich powstaje tu wino, musimy ulokować ją  na mapie, w konkretnych warunkach klimatycznych i geograficznych, musimy określić jej terroir.

Region odnajdujemy w północnej części Hiszpanii nad rzeką EBRO w pobliżu Zatoki Biskajskiej. Od mocnych powiewów wiatru i gwałtownych zmian pogody z nad Oceanu Atlantyckiego chroni ją masyw górski Sierra de Cantabria. Nie zabezpiecza  on jej jednak od napływających stamtąd chłodnych mas powietrza. Te na szczęście, przynajmniej w pewnym stopniu, łagodzi docierające tu ze wschodu ciepło znad Morza Śródziemnego.

W tej delikatnej równowadze  między chłodem Atlantyku i ciepłem  zagrzanych mas powietrza znad Morza Śródziemnego panuje w RIOJA klimat kontynentalny z gorącymi latami i chłodnymi zimami.

Kruchość tej równowagi i czasowe odstępstwa od niej powodują, że uprawa winorośli nie jest tu rzeczą prostą, bo równie możliwe są zimowe mrozy, wiosenne przymrozki jak i letnie susze.

Główne regiony winiarskie La Rioja – Rioja Alavesa, Rioja Alta i Rioja Baja.

Bardziej szczegółowo. Stolicą regionu jest miasto LOGRONO, które  jest jednocześnie, wraz z rzeką EBRO, kluczem do podziału RIOJA na strefy uprawy winorośli, które różnią się klimatem, typem gleby i  ukształtowaniem terenu.

La Rioja, mapa regionu (kliknij, aby powiększyć).

Bowiem na zachód od Logrono na północnym brzegu rzeki EBRO leży RIOJA  ALAVESA (okolice San Vicente de la Sonsierra), na południowym RIOJA ALTA (miejsowości Haro – Santo Domingo de la Calzada – Najera), a na wschód od stolicy na obu brzegach EBRO, choć z przewagą południowego, znajduje się RIOJA BAJA (miejscowości Arnedo – Cervera – Alfaro – Calahorra).

W RIOJA ALAVESA, gdzie powierzchnia upraw wynosi 16 tysięcy hektarów, dominują gleby kredowe, a wina stąd pochodzące należą do najlżejszych, a jednocześnie najbardziej eleganckich w regionie.

Winnica w okolicach San Vincente de la Sonsierra, Rioja Alavesa/La Rioja, Hiszpania.

A na południowym brzegu rzeki Ebro…

W RIOJA ALTA, z 29 tysiącami hektarów , gleby są wapienne ze sporą  domieszką gliny, a winnice posadowione nierzadko na wysokości między 500 a 800 metrów n.p.m. Wina stąd mają najbardziej owocowy charakter.

W obu tych strefach łagodzący wpływ ciepłych mas powietrza znad Morza Śródziemnego jest zdecydowanie mniejszy niż w RIOJA BAJA, za to opady deszczu są tu większe, przekraczając 500 mm rocznie wobec 300 mm w tej ostatniej.

W RIOJA BAJA, z areałem upraw  w wysokości 25 tysięcy hektarów, gleby nie są tak bogate w minerały jak w strefach zachodnich. Dominują tu dość ciężkie gleby gliniaste. Jednak właśnie te ziemie w połączeniu  z wysokimi temperaturami powodują ,że wina stąd cechuje wysoki poziom alkoholu i masywna budowa.

Ze względu na uwarunkowania pogodowe w zachodniej części regionu  dominuje uprawa wcześnie dojrzewającego TEMPRANILLO, które źle znosi nadmierne ciepło, natomiast we wschodniej GARNACHY, która doskonale czuje się w gorącym i suchym klimacie RIOJA BAJA.

Rioja okiem winiarza

Podsumowując, nie sposób nie zauważyć, że klimatyczne zróżnicowanie regionu, duże różnice między pogodą w każdej strefie, a także jej zmienność rok do roku powodują, że winorośl każdego roku i w każdej strefie uprawy daje wina o innej charakterystyce. Ku uciesze smakoszy wina, z każdego powstającego tu rocznika są inne, zwłaszcza jeżeli powstają w jednej z trzech stref uprawy winorośli .

Jednak zmienność, która cieszy konsumentów jest utrapieniem winiarzy w RIOJA, którzy dla ułatwienia sobie życia i zapewnienia jednolitego stylu wina, nierzadko produkują je łącząc w kupażach wina z każdej z trzech stref uprawy winorośli. Wtedy strefy zachodnie wnoszą do wina owocowość, kwasowość i taniny, natomiast RIOJA BAJA alkohol, masywną budowę i wyrazistość.

A winiarz? Winiarz cieszy się smacznym, bezpiecznie dopracowanym winem.

Jak jest produkowane wino Rioja oraz jego rodzaje – Joven, Crianza, Reserva, Gran Reserva.

W całej Hiszpanii klasyfikacja win opiera się między innymi na okresach w jakich przebywały one, bądź nie, w beczkach. I w zależności od okresu starzenia w drewnie odnajdujemy na etykietach win określenia JOVEN, CRIANZA, RESERVA i GRAN RESERVA.

Do starzenia wina używa się w zależności od preferencji winiarza beczek z DĘBU AMERYKAŃSKIEGO dającym winu dodatkowy aromat wanilii czy słodkiego kokosa, bądź beczek z DĘBU FRANCUSKIEGO wzbogacającymi wino o nuty tostowe, miętowe, eukaliptusowe…

Istota beczki i proces tworzenia wina w La Rioja.

Piwnica z beczkami, Wino Rioja, Hiszpania

Przy czym beczki nie tylko dodają winu dodatkowych aromatów, ale także wygładzają jego teksturę, poprawiają strukturę, stabilizują je i wydłużają jego żywotność.

Nie inaczej jest w RIOJA.

Zacznijmy jednak od początku.

Winiarze w regionie RIOJA produkcję wina opierają na dwóch szczepach TEMPRANILLO i GARNACHA, oczywiście z udziałem MAZUELLO czy GRACIANO, szczególnie w strefie RIOJA BAJA. Bezspornie jednak rola dwóch pierwszych jest  dominująca.

Winogrona z tych szczepów po zbiorach trafiają do winiarni, gdzie poddawane są maceracji. Zdarza się, że krótkiej maceracji węglowej (podobnie jak w Beaujolais), jednak zazwyczaj tradycyjnej maceracji w kadziach. Dawniej trwała ona nie dłużej niż 15 dni, co kompensowano dłuższym okresem dojrzewania w beczce, dzisiaj okres ten sięga nawet 30 dni.

Aluminiowe Kadzie i Drewniane Beczki, Maceracja Wina, La Rioja, Hiszpania.

JOVEN.

Po tym czasie i ukończonej fermentacji alkoholowej wino przelewa się do zbiorników ze stali nierdzewnej, albo do beczek, gdzie zachodzi fermentacja jabłkowo-mlekowa. W jej wyniku ostry kwas jabłkowy zamienia się w łagodny kwas mlekowy. Powstaje wino, które jeżeli nie trafia do beczek lub przebywa w nich tylko przez krótki czas, nazywane jest JOVEN. Do początku lat 90-tych XX wieku wino z tej kategorii stanowiło ponad połowę win produkowanych nie tylko w RIOJA, ale także w całej Hiszpanii.

CRIANZA.

Dzisiaj sytuacja uległa radykalnej zmianie i dominują wina starzone w drewnie.

W tej grupie najniższą kategorię stanowią wina klasyfikowane jako CRIANZA.

W przypadku win czerwonych muszą one dojrzewać przynajmniej dwadzieścia cztery miesiące z czego najmniej 12 w beczce. W przypadku win białych i różowych okres starzenia musi wynosić 18 miesięcy lecz nie ma konieczności starzenia ich w beczce.

Leżakowanie Wina, La Rioja, Hiszpania.

RESERVA.

Kolejną kategorią jest RESERVA, w przypadku której całkowity okres starzenia musi wynosić trzydzieści sześć miesięcy, z czego najmniej 12, a najlepiej 18  musi przypadać na beczkę. W przypadku win białych i różowych okresy te wynoszą odpowiednio 18 i 6 miesięcy.

Najwyższą kategorią jest GRAN RESERVA.

Tutaj okresy starzenia dla win czerwonych wynoszą odpowiednio 60 i 24 miesiące, natomiast dla win białych i różowych 48 i 12 miesięcy.

Operowanie okresem maceracji i długością starzenia wina w beczce  sprawia, że otrzymujemy dwa odmienne style wina.

Stary, rustykalny wykorzystujący krótszą macerację i dłuższe starzenie w beczce, i nowy bardziej owocowy, nowoczesny, w którym maceracja jest dłuższa, a starzenie w beczce ograniczone do wymaganego przez CONSEJO REGULADOR minimum.

Te rozważania pozostawmy jednak na chwilę… choć na pewno warto do nich powrócić.

Rioja – region i wino grzechu warte

RIOJA to z całą pewnością jeden z najbardziej rozpoznawalnych regionów winiarskich świata, a wina stąd na pewno należą do najbardziej charakterystycznych. Przez lata była niemal wyłącznym dostawcą wina na rynek hiszpański i nie zabiegała o własny styl. Gdyby w tym stanie dotrwała do naszych czasów, pewnie byśmy o niej dzisiaj nie słyszeli.

Szczęśliwie dla RIOJY w drugiej połowie XIX wieku dotarli tutaj kupcy z Bordeaux w poszukiwaniu wina. Ich winnice były właśnie bezlitośnie niszczone przez filokserę. Zbiory były mizerne, a raczej nie było ich wcale. A do Riojy całkiem blisko… zaraz za Pirenejami.

Tylko te wina takie blade, bez beczki, proste…

Rioja beczką stoi

Nie pozostało nic innego jak nauczyć tubylców sztuki winiarskiej, pokazać możliwości jakie daje kupaż win i użycie beczki.

Dzisiaj chyba żadne miejsce słynące z produkcji czerwonych, wytrawnych win nie kojarzy się tak kategorycznie z użyciem beczki jak właśnie RIOJA. Bo kupaż zostaje królestwem winiarzy z Francji, poziom dojrzałości gron jest podstawą niemieckiego systemu apelacyjnego, a użycie beczki decyduje o kategorii wina w całej Hiszpanii.

Piwnica z dębowymi beczkami, Logrono/Rioja, Hiszpania

Używa się tutaj dwóch rodzajów beczki, tradycyjnej z dębu amerykańskiego i wprowadzonej w latach siedemdziesiątych XX wieku przez wytwórnię Marquésa de Caseres beczki z dębu francuskiego.

Wina czerwone starzy się w nich z kolei minimalnie od 12 miesięcy dla CRIANZY, 18 dla RESERVY i 24 dla GRAN RESERVY czyli w każdej kategorii o 6 miesięcy dłużej niż w innych regionach Hiszpanii.

Właśnie rodzaj użytej beczki i długość okresu maceracji gron rozstrzyga w znacznym stopniu o tym, czy mamy do czynienia ze starym, rustykalnym stylem czy ze stylem nowym, w którym beczka pozwala winu na owocowy oddech, a wanilię zastępuje mięta i nuty tostowe.

Sprawdzone szczepy z hiszpańskim temperamentem

Ten powiew nowości widać nie tylko w winach, ale także w architekturze, gdzie obok starych BODEG odnajdujemy choćby modernistyczną, nawiązującą do secesji i baroku winiarnię Marquésa de Riscal zaprojektowaną przez światowej sławy architekta Franka Gehry’ego. Jego dzieło można dostrzec w zdjęciu umieszczonym w nagłówku strony – wyjątkowy kształt i mieniący się w słońcu róż wyróżnia się na tle regionu.

Wino uprawia się tutaj w trzech strefach RIOJA ALTA, RIOJA ALAVESA i RIOJA BAJA, które wyznaczają rzeka EBRO i miasto LOGRONO, a w jego produkcji wykorzystuje się głównie dwa szczepy winorośli: TEMPRANILLO i GARNACHA. Chociaż uprawia się tutaj także GRACIANO czy MAZUELO, no i oczywiście szczepy białe VIURĘ, MALVASIĘ RIOJANA i GARNACHA BLANCA.

Dojrzała kiść Tempranillo

Kupaże win z różnych szczepów, zróżnicowane gleby, odmienne warunki klimatyczne w każdej strefie, stary i nowy styl winiarstwa, nieustanna batalia i spór o styl wina, wszystko to powoduje, że RIOJA to region szalenie  dynamiczny, kreatywny, intrygujący, a co za tym idzie także ciekawy.

No i wina, których nie można nie spróbować…